Malatya’nın Darende ilçesinde 1990’lı yıllarda başlayan bilimsel çalışmalar sonucu keşfedilen ve 2019 yılında tescil edilerek Millî Çeşit Listesi’ne giren Zengibar Cevizi; 23,45 gram meyve ağırlığı, yüzde 52 iç randımanı ve yüzde 68,1’e ulaşan yağ oranıyla dikkat çekiyor. Yüksek kalite değerleriyle öne çıkan yerli çeşit için fidan üretimi ve markalaşma çalışmalarının artırılması hedefleniyor.
Malatya’nın kayısısıyla dünya çapında tanınan Darende ilçesi, bu kez tescilli ceviz çeşidi “Zengibar” ile tarımsal üretimde adından söz ettirmeye hazırlanıyor.
Zengibar Cevizi’nin ortaya çıkarılmasına yönelik çalışmaların geçmişi 1990’lı yıllara dayanıyor. Prof. Dr. Ömer Beyhan tarafından bölgede başlatılan seleksiyon ve saha çalışmaları sonucunda belirlenen çeşit, uzun yıllar devam eden araştırma, ıslah ve adaptasyon çalışmalarının ardından 2019 yılında resmî olarak tescil edilerek Millî Çeşit Listesi’ne alındı.
23,45 gramlık meyve, yüzde 52 iç randımanı
Kayısı Araştırma Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen teknik tanımlamalarda Zengibar Cevizi’nin kabuklu meyve ağırlığının 23,45 gram, iç ağırlığının ise 12,20 gram olduğu belirlendi.
Çeşidin iç randımanı yüzde 52 olarak ölçülürken, yağ oranının yüzde 68,1’e kadar ulaştığı tespit edildi.
Bu özellikleriyle Zengibar Cevizi; iri meyve yapısı, yüksek iç ağırlığı ve yağ oranıyla ticari ceviz yetiştiriciliği açısından önemli bir potansiyel ortaya koyuyor. Zengibar’ın kalite parametrelerinin, dünya ceviz üretiminde yaygın olarak tercih edilen Chandler çeşidiyle rekabet edebilecek, bazı değerlerde ise öne çıkabilecek seviyede olduğu belirtiliyor.
En uygun tozlayıcısı Bilecik
Zengibar Cevizi üzerinde yürütülen araştırmalarda çeşidin verimliliğini artıracak tozlanma özellikleri de incelendi.
Erkek çiçeklerin dişi çiçeklerden daha önce açtığı “protandri” özelliğine sahip olduğu belirlenen Zengibar için en uygun tozlayıcı çeşitlerden birinin Bilecik olduğu tespit edildi.
Zengibar-Bilecik kombinasyonunda meyve tutma oranının yüzde 61,33’e kadar ulaştığı belirlendi. Bu sonuç, yeni kurulacak ticari bahçelerde doğru tozlayıcı planlaması açısından önemli bir veri olarak değerlendiriliyor.
Zengibar’ın arkasında yıllara yayılan bilimsel çalışma var
Darende’nin doğal ceviz varlığı içerisinden seçilen Zengibar’ın tescilli bir çeşide dönüşmesinde çok sayıda bilim insanı ve araştırmacının emeği bulunuyor.
Prof. Dr. Ömer Beyhan’ın gerçekleştirdiği ilk seleksiyon çalışmalarının ardından Kayısı Araştırma Enstitüsü bünyesinde görev yapan Remzi Kokargül, İhsan Akgül, Şevki Doğanay, Dr. Talip Yiğit ve Mehmet Çalışkan tarafından ıslah, gözlem ve adaptasyon çalışmaları uzun yıllar boyunca sürdürüldü.
Darendeli üretici İsmail Çörtük de sürece katkı sağladı
Çalışmaların önemli aşamalarından birini ise Zengibar’ın anaç ağacından araştırma materyalinin temin edilmesi oluşturdu.
Anaç ağacın bulunduğu bahçenin sahibi Darendeli üretici İsmail Çörtük, araştırmacılara gerekli aşı kalemlerinin ve materyallerin temin edilmesini sağlayarak çeşidin çoğaltılması ve çalışmaların devam ettirilmesine katkı sundu.
Bilim insanları ile bölge üreticilerinin yıllara yayılan çalışmaları sonucunda Darende’nin yerel genetik kaynağı, bugün resmî olarak tescil edilmiş bir ceviz çeşidine dönüştü.
Hedef üretimi artırmak ve Zengibar’ı markalaştırmak
Zengibar Cevizi’nde bundan sonraki sürecin önemli başlıklarını ise fidan üretiminin yaygınlaştırılması, yeni kapama bahçelerin kurulması ve çeşidin ticari değerinin artırılması oluşturuyor.
Üretimin yaygınlaşmasıyla birlikte Zengibar’ın yalnızca Darende için alternatif bir tarımsal ürün değil, ilçenin adıyla özdeşleşen yüksek katma değerli bir ürün haline gelmesi hedefleniyor.
Yıllar süren bilimsel çalışmalarla tescil edilen Zengibar Cevizi’nin üretim alanlarının genişlemesi halinde Darende’nin ceviz yetiştiriciliğinde de önemli üretim merkezlerinden biri haline gelmesi bekleniyor.
