Malatya Ticaret ve Sanayi Odası (MTSO) Yönetim Kurulu Başkanı Oğuzhan Ata Sadıkoğlu, 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından Malatya’da ticaret, üretim ve istihdamın yeniden güç kazanması amacıyla yürütülen çalışmaları değerlendirdi. Sadıkoğlu, depremin ilk günlerinden itibaren iş dünyasının sorunlarının tespit edilerek ilgili kurumlara iletildiğini belirtti.
6 Şubat 2023 depremlerinde ağır hasar alan Malatya’da binlerce işyeri kullanılamaz hale gelirken, kentin ticari ve sınai altyapısı da önemli ölçüde zarar gördü. Üretim kapasitesi, istihdam ve işletme sermayesinde yaşanan kayıpların ardından kent ekonomisinin yeniden toparlanması için çeşitli çalışmalar yürütüldü.
MTSO tarafından depremin hemen ardından yaklaşık 10 bin üyenin durumunun tespit edilmesi amacıyla telefon görüşmeleri gerçekleştirildi. İşletmelerin hasar durumu, üretim kapasitesi, finansman ihtiyacı ve çözüm bekleyen sorunları kayıt altına alınırken, elde edilen veriler doğrultusunda hazırlanan talepler Cumhurbaşkanlığı, ilgili bakanlıklar, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve uluslararası kuruluşlara iletildi.
İlk aylarda geçici ticaret alanları gündeme getirildi
Deprem nedeniyle işyerlerini kaybeden esnafın yeniden ticari faaliyete başlayabilmesi amacıyla Mart 2023’te geçici ticaret alanlarının kurulması çağrısında bulunan Sadıkoğlu, konteyner çarşıların oluşturulmasının ardından da bu alanlarla ilgili sorunları gündeme taşıdı.
Konteyner çarşıların konumları, 21 metrekarelik alanların bazı işletmeler için yetersiz kalması ve kimi bölgelerde ticari hareketliliğin beklenen seviyeye ulaşmaması gibi konular ilgili kurumlara iletildi.
Finansmana erişim için destek çağrısı
Depremde işyerlerini, stoklarını ve işletme sermayelerini kaybeden firmalar için geri ödemesiz hibe ile faizsiz veya düşük faizli kredi imkanlarının sağlanmasını talep eden MTSO, mevcut kredi borçlarının ötelenmesi yönündeki taleplerini de ilgili kurumlara aktardı.
Sadıkoğlu, KOSGEB Deprem Kredisi’nin kapsamının genişletilmesi gerektiğini belirterek, finansmana erişimin işletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmesi açısından önemli olduğunu ifade etti.
Mücbir sebep uygulaması takip edildi
MTSO’nun gündeme taşıdığı başlıklardan biri de deprem bölgesindeki işletmeler için uygulanan mücbir sebep düzenlemesi oldu.
Sadıkoğlu, işyerleri teslim edilmeden ve ticari faaliyetler normal seyrine dönmeden mücbir sebep uygulamasının sona erdirilmemesi gerektiğini savundu. Uygulamanın farklı tarihlerde uzatılmasının ardından MTSO, sürenin yanı sıra kapsamın genişletilmesine ilişkin taleplerini de sürdürdü.
22 Ağustos 2024’te ise Sadıkoğlu’nun öncülüğünde yaklaşık 250 sivil toplum kuruluşunun katılımıyla mücbir sebep uygulamasının devam etmesine yönelik ortak açıklama gerçekleştirildi.
Depremden etkilenen işletmelere 20 milyon TL hibe
MTSO ile Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) iş birliğinde yürütülen program kapsamında depremden etkilenen işletmelere toplam 20 milyon TL geri ödemesiz hibe desteği sağlandı.
Başvuru sürecinde işletmelere destek olmak amacıyla MTSO bünyesinde UNDP Destek Masası oluşturuldu.
Dört il için özel teşvik bölgesi önerisi
Sadıkoğlu tarafından Malatya, Hatay, Kahramanmaraş ve Adıyaman’ın en az beş yıl süreyle “Özel Teşvik Bölgesi” ilan edilmesi yönünde de öneri sunuldu.
Öneride vergi ve SGK desteklerinin yanı sıra yatırım, kredi, üretim ve kentsel dönüşüm alanlarında özel düzenlemelerin uygulanması talep edildi.
Deprem sonrasında yaşanan göç nedeniyle nitelikli işgücü konusunda sorun yaşayan işletmeler için de yeni bir SGK modeli önerildi. Buna göre SGK işçi ve işveren paylarının belirli bir süre çalışanlara aktarılması ve böylece kentten ayrılan çalışanların geri dönüşünün teşvik edilmesi önerildi.
“Yerelden tedarik krediden daha değerli”
Sadıkoğlu, deprem bölgesinde yürütülen kamu yatırımlarında Malatya’daki işletmelerin daha fazla değerlendirilmesi gerektiğini de gündeme taşıdı.
AFAD, Türk Kızılay, TOKİ ve diğer kamu kurumlarına yerel firmalardan tedarik yapılması çağrısında bulunan Sadıkoğlu, “Yerelden tedarik, işletmelerimiz için krediden daha değerli. Şehrimize yapılan harcama yine şehrimizin ekonomisine dönmeli” ifadelerini kullandı.
Yerinde dönüşüm desteğinin artırılması talebi
MTSO, Yerinde Dönüşüm Projesi kapsamında verilen desteklerin reel inşaat maliyetlerini karşılamadığı görüşünü de ilgili kurumlara iletti.
Oda tarafından hazırlanan öneride, yerinde dönüşüm maliyetinin yüzde 60’ının devlet tarafından karşılanacağı yeni bir finansman modelinin uygulanması talep edildi.
Bunun yanı sıra yerinde dönüşüm kapsamında uygulanan Katma Değer Vergisi’nin yüzde 20’den yüzde 1’e indirilmesi amacıyla Hazine ve Maliye Bakanlığına resmi başvuru yapıldı. MTSO’nun açıklamasına göre söz konusu talep, 2026 yılında Bakanlığın mevzuat çalışmaları kapsamında değerlendirmeye alındı.
Depremin ilk günlerinde yardım seferberliği
Depremin ardından Türkiye genelindeki oda ve borsa başkanlarıyla görüşerek yardım çalışmalarının başlatılmasına öncülük eden Sadıkoğlu’nun girişimleriyle yaklaşık 60 tır temel ihtiyaç malzemesinin Malatya’ya ulaştırıldığı belirtildi.
MTSO koordinasyonunda kentte toplanan ve gönderilen yardım malzemeleri depremden etkilenen vatandaşlara ve ihtiyaç sahibi ailelere ulaştırıldı.
Asbest ve toz riski gündeme getirildi
Hasarlı yapıların yıkımı sırasında enkaz demirlerinin yerinde ayrıştırılmasına karşı çıkan Sadıkoğlu, asbest ve yoğun toz riskine dikkat çekti.
Enkaz ayrıştırma işlemlerinin döküm sahalarında yapılmasını isteyen Sadıkoğlu, yıkım alanlarında tazyikli su kullanımının artırılması ve çevre sağlığı açısından gerekli önlemlerin alınması çağrısında bulundu.
Sanayi esnafının sorunları sahada incelendi
MTSO yönetimi, Yeni Sanayi Sitesi başta olmak üzere hasarlı üretim alanlarında incelemelerde bulunarak sanayi esnafının talep ve sorunlarını dinledi.
Hasar tespitlerinin yeniden değerlendirilmesini isteyen Sadıkoğlu, sanayi alanlarının dönüşümüne ilişkin planlamaların esnafın görüşleri alınarak yapılması gerektiğini ifade etti.
“Ticaret canlanmadan şehir ayağa kalkmaz”
Sadıkoğlu, depremler nedeniyle Malatya genelinde 27 bin 500 işyeri ve ofisin kullanılamaz hale geldiğini belirterek, konutlarla birlikte kalıcı ticaret alanlarının da eş zamanlı tamamlanması gerektiğini vurguladı.
Kent merkezindeki sosyal ve ekonomik hareketliliğin yeniden sağlanması açısından çarşıdaki işyerlerinin tamamlanarak hak sahiplerine teslim edilmesinin önemine dikkat çeken Sadıkoğlu, ticari hayatın yeniden canlandırılmasının kentin toparlanma sürecinin önemli başlıklarından biri olduğunu ifade etti.
Konteyner esnafı için ek süre talebi
2023 yılında konteyner çarşıların kurulmasını talep eden Sadıkoğlu, 2026 yılında ise kalıcı işyerlerine henüz ulaşamayan esnafa gönderilen tahliye tebligatlarıyla ilgili ek süre verilmesi çağrısında bulundu.
Kalıcı işyerlerini teslim alamayan esnafın konteyner alanlarından çıkarılmasının yeni mağduriyetlere yol açabileceğini belirten Sadıkoğlu, tahliye sürecinin kalıcı ticaret alanlarının teslim takvimine göre yürütülmesini istedi.
Kiracı esnaf için kura fazlası işyerleri önerisi
Hak sahipliği kuralarının ardından boşta kalan işyerlerinin, deprem öncesinde kiracı olarak faaliyet gösteren ve halen konteynerlerde ticaret yapan işletmelere öncelikli olarak satılması talebi de Cumhurbaşkanlığı ve ilgili bakanlığa iletildi.
MTSO ayrıca kura hakkından yararlanamadığı belirtilen yaklaşık 150 bodrum kat esnafının durumunu da gündeme taşıdı. Sadıkoğlu, bu işletmeler için hakkaniyetli ve sürdürülebilir bir çözüm modeli oluşturulması gerektiğini ifade etti.
“Malatya’nın sesi olmaya devam edeceğiz”
Depremin üzerinden üç yılı aşkın süre geçmesine rağmen Malatya iş dünyasının taleplerini Ankara ve uluslararası kuruluşlar nezdinde gündeme taşımaya devam ettiklerini belirten Sadıkoğlu, çalışmaların sürdürüleceğini söyledi.
Sadıkoğlu, “Depremin ilk gününden bugüne üyelerimizin sesi olduk. Malatya’nın ticareti, üretimi ve istihdamı yeniden güçlü bir şekilde ayağa kalkana kadar mücadelemizi sürdüreceğiz” dedi.
Kaynak: MHA
